۱۳۹۴/۱۰/۲۱    ۲۳:۵۱     بازدید:۲۲۵۶       کد مطلب:۱۰۷۵۶          ارسال این مطلب به دیگران

اخبار »
  ،   بررسی مطلوب نهایی اخلاق اسلامی با تاکید برنظریه فناء در عرفان اسلامی در شصت و ششمین جلسه گروه علمی فلسفه اخلاق+خلاصه بحث
شصت و ششمین جلسه گروه علمی فلسفه اخلاق برگزار شد
شصت و ششمین جلسه گروه علمی فلسفه اخلاق با موضوع: بررسی مطلوب نهایی اخلاق اسلامی با تاکید برنظریه فناء در عرفان اسلامی با ارائه بحث: حجت الاسلام والمسلمین وحید واحد جوان و با حضور اعضاء محترم گروه: یکشنبه 20 دی 94 ساعت 19:30 در اتاق جلسات مجمع عالی حکمت اسلامی برگزار شد.

در ابتدای این جلسه حجت الاسلام واحد جوان فرمودند :
بحث ما تبیین مطلوب نهایی اخلاق با تاکید بر نظریه فناء در عرفان اسلامی است لکن به عنوان مقدمه یا پیش فرض، به تحلیل مفاهیم اخلاقی و ارتباط آنها با واقعیت خارجی می پردازیم.
یکی از مهمترین مفاهیم اخلاقی، دو مفهوم خوب و بد است. تحلیل این دو، مبنا یا پیش‌فرض ما را نسبت به مفاهیم دیگر اخلاقی نیز روشن می کند.
در مفهوم شناسی، مبنا یا پیش‌فرض ما این است که «خوب و بد به معنای سازگار با کمال و هدف مطلوب، و ناسازگار با کمال و هدف مطلوب است.»
در ادامه تحلیل مفاهیم اخلاقی، در مساله هستی شناسی مساله خوب و بد، نزاع این است که آیا خوب و بد با صرف نظر از معتبر، حقیقت و واقعیت خارجی دارند یا ندارند؟ مبنا یا پیش فرض ما در اینجا این است که خوبی و بدی، ذاتی است نه تابع وضع و قرارداد و منظور از ذاتی بودن حسن و قبح، این است که ارزش افعال در ذات آنها نهفته است یعنی صفات و افعال اختیاری انسان، در واقع و نفس الامر، مصلحت یا مفسده دارند و فی نفسه و با صرف نظر از اعتبار معتبر، مقتضی وصول به کمال مطلوب و یا مقتضی دوری از آن است.
در نتیجه، مفاهیم اخلاقی، بیان کننده رابطه‌ای حقیقی و واقعی میان صفات و افعال اختیاری و کمال مطلوب هستند و  جملات اخلاقی، اخباری‌اند نه انشایی. بر این اساس، ملاک صدق و کذب قضایای اخلاقی تاثیر یا عدم تاثیر حقیقی آنها در رسیدن به اهداف مطلوب یا هدف نهایی است.
مطلوب نهایی انسان، در عرفان اسلامی
در عرفان اسلامی، مطلوب و کمال نهایی و هدف اصلی انسان در صفات و افعال به نحو دقیق و بلکه ادق از سایر علوم تبیین شده است.
توضیح اینکه عرفان در اصطلاح، عبارت از شناخت عميق قلبی نسبت به خداوند، اسماء، صفات و افعال اوست، که اگر اين شناخت با طی مراحل، منازل، مقامات و درجات سير و سلوکی و از راه کشف و شهود یا تحقق وجودی برای انسان حاصل شود، از آن به عرفان عملی و تصوّف تعبير می‌شود. اما اگر بحث از عمل نباشد و بخواهيم مکاشفات عارف را به زبان یا قلم آورده و از راه استدلال‌های عقلی و براهين منطقی آن‌ها را برای ديگران تبیین و اثبات کنيم، اينجا عرفان نظری پا به عرصه می‌گذارد.
مطلوب نهایی، که عرفا در سیر و سلوک و عرفان مطرح می کنند و آن را رسیدن به کمال نهایی، سعادت اصلی و لذت حقیقی و واقعی می دانند با عبارات گوناگونی -  با توجه به اعتبارات مختلف - بیان شده است، از جمله: ولایت، معرفت حقیقی نفس، معرفت حقیقی رب در حد توان انسان، رؤیت خداوند، لقاء الله، رسیدن به توحید حقیقی، ادراک وحدت وجود، فناء فی الله و بقاء بالله که معنای واقعی این تـعابیر، چیزی جـز شـهود «وحدت وجود = توحید عرفانی» و تحقق بدان، نیست. 
در این بحث، مطلوب نهایی و هدف اصلی را با نام فناء فی الله و بقاء بالله ادامه می دهیم:
فناء در لغت، به معنای نابودی، نقیض بقاء و به معنای از بین رفتن آمده است. (ر.ک: کتاب العین ج 8 ص 377 ، لسان العرب، ج 15 ص 166)
در قرآن کریم، یک مورد از مشتقات ماده (فنی) استفاده شده و آن اسم فاعل (فان) در آیه شریفه «کل من علیها فان و یبقی وجه ربک ذو الجلال و الاکرام» (الرحمن، 26 و 27) است. 
و اما فنا در اصطلاح اهل معرفت، معنای خاص به خود را دارد.
در کلمات عرفا، سه نوع فنای فعلی، صفاتی و ذاتی مطرح است که در کنار تجلی فعلی، تجلی صفاتی و تجلی ذاتی و همچنین توحید فعلی، توحید صفاتی و توحید ذاتی تحلیل می‌شود.
عارف در فنای فعلی که بدان «محو» نیز می گویند، فقط فعل خدا را می بیند و همه افعال را افعال الله می شمارد. زیرا خداوند به تجلی فعلی بر او جلوه کرده و عارف در این مرحله، به توحید فعلی دست می یابد.
سپس در مرحله ای بالاتر، عارف به فنای صفاتی یعنی «طمس» می رسد و همه صفات را صفت های خداوند می بیند. محتوای آن این است بازگشت تمام صفات و اسماء به صفات و اسمای حق است؛ یعنی اسمی و صفتی جز اسما و صفات حق نداریم حقیقتا و هر چه در غیر اوست بالمظهریه است. چرا که خداوند به تجلی صفاتی بر او جلوه کرده و شخص به توحید صفاتی می رسد.
در فنای ذاتی یعنی «محق»، عارف به وحدت شخصی وجود می رسد و ادراک می کند که یک وجود است و بس. یک ذات است و بس. بالاترین مرتبه فناء همین است که به محو کثرات و ظهور وحدت وجود می انجامد. از این مرتبه به توحید ذاتی تعبیر می‌شود.
اول محو است، طمس ثانی / آخر محق است اگر بدانی
نکته دیگر این است که‌ فنا، گاهی مفهومی و علمی است گاهی شهودی و گاهی وجودی و تحققی که قسم اخیرش، هدف، مطلوب، اصل، کمال و سعادت نهایی نهایی و واقعی است.
به اعتقاد عرفا، کمال اصلی و مطلوب نهایی، همین مساله فناء فی الله و بقاء بالله است.
در اینجا تاکید می کنیم که از منظر عرفا، این مساله، هدف دین است و همه دین برای فهم و رسیدن به این توحید عرفانی (نه کلامی و فلسفی) آمده است.
با این مطالب، روشن می شود که مطلوب نهایی اخلاق اسلامی، با رویکرد عرفانی باید فهم، شهود و تحقق به توحید اسلامی باشد که از آن به فناء فی الله و بقاء بالله یاد می کنیم و نظام اخلاقی اسلام را باید با این رویکرد تنظیم کنیم. یعنی هر صفت و رفتار و قانونی اگر فرد و جامعه را به سمت فناء فی الله و بقاء بالله که همان فهم و رسیدن به توحید نظری و عملی است بکشاند، خوب و پسندیده است و در غیر اینصورت، بد و ناپسند است و نباید انجام گیرد.
این تبیین، دقیقتر از تعبیر قرب الهی است که در برخی از کتب فلسفه اخلاق به عنوان مطلوب نهایی اخلاق مطرح شده است.


ضمائم:
نظرات بازدیدکنندگان

نظر شما درباره این مطلب

     
امنیت اطلاعات و ارتباطات ناجی ممیزی امنیت Security Audits سنجش آسیب پذیری ها Vulnerability Assesment تست نفوذ Penetration Test امنیت منابع انسانی هک و نفوذ آموزش هک